Σάββατο, 9 Σεπτεμβρίου 2017

Η αποτυχία στις Πανελλήνιες

Συνέντευξη στην Αλεξάνδρα Κουτσοπούλου στην ραδιοφωνική εκπομπή "10 λεπτά για την υγεία μας" στον ραδιοφωνικό σταθμό "Στο Κοκκινο".

Η εκπομπή μεταδόθηκε στις 30 Αυγούστου. Αν θέλετε μπορείτε να την ακούσετε από εδώ.


Σάββατο, 22 Ιουλίου 2017

Η ψυχική δύναμη

"Άδειασε το μυαλό, γίνε χωρίς μορφή, σαν το νερό. Όταν βάζεις νερό σε ένα φλιτζάνι γίνεται το φλιτζάνι. Βάζεις νερό σε ένα μπουκάλι, γίνεται το μπουκάλι. Το βάζεις μέσα σε ένα τσαγερό, γίνεται το τσαγερό. Το νερό μπορεί να ρέει, ή μπορεί να συντρίβει. Γίνε νερό φίλε μου"


Bruce Lee


Dennis Wojkiewicz



Η Κινέζικη πολεμική τέχνη Ται Τσί Τσουάν έχει κερδίσει το ενδιαφέρον μου τα τελευταία εφτά χρόνια. Το ται τσί, πρωτίστως πολεμική τέχνη, διδάσκει έναν δρόμο προκειμένου να φτάσει κανείς στο ιδεώδες. Το ιδεώδες, ακριβώς επειδή είναι τέτοια η φύση του, δεν φτάνεται ποτέ, αλλά κυνηγώντας το, πάντα προχωράς κι εμβαθύνεις όλο και περισσότερο στην τέχνη. Αυτή η εμβάθυνση εμπεριέχεται σε όλες τις λεγόμενες "εσωτερικές" ασιατικές πολεμικές τέχνες.

Η Κίνα μας διδάσκει αλλιώς την σωματική δύναμη. Δεν έχει καμία σχέση η δύναμη στην Ασία από αυτήν που έχουμε μάθει στην Δύση. Στην Δύση η δύναμη βασίζεται στους μύες, ενώ στην Κίνα στην χρήση της αναπνοής, την διάταση και την κυκλοφορία του αίματος (με μία λέξη όλα αυτά μπορούν να ονομαστούν με τον πολύ παρεξηγημένο όρο "ενέργεια", που ετυμολογικά σημαίνει εσωτερική δημιουργία).

Σε έναν άλλον τομέα, την φυσική, η δύναμη δεν είναι άμεσα ορατό και μετρήσιμο μέγεθος, ορίζεται από το αποτέλεσμά της, από το έργο που παράγει, την αλλαγή που επιφέρει. Είναι δηλαδή, η αιτία της μεταβολής.

Στην ανθρωπολογία, η δύναμη αναφέρεται συχνά σε συνδυασμό με την αναγνώριση. Ο ανθρωπολόγος Σωτήρης Δημητρίου αναφέρει ότι υπάρχουν "η δύναμη για" και η "δύναμη επί". Η πρώτη σχετίζεται με την δύναμη για παραγωγή αποτελεσμάτων-επιτευγμάτων ενώ η δεύτερη σχετίζεται με την επιβολή-εξουσία.

Και θα αναρωτηθείτε ίσως, τι σχέση έχουν όλα αυτά σε ένα ιστολόγιο ψυχολογίας;

Ο κοινός παρονομαστής είναι η έννοια της δύναμης. Ο ασθενής (α=χωρίς+σθένος=δύναμη) ή ακόμη χειρότερα ο άρρωστος (α=χωρίς-ρώμη=δύναμη) έρχεται στον ψυχολόγο σε μία στιγμή αδυναμίας, που μπορεί να προέρχεται από μία προσωπική κρίση, μία δυσκολία, ένα μπλοκάρισμα ή ψυχική ανωριμότητα. Η ψυχική εν-δυνάμωση είναι σε κάθε περίπτωση ένα βασικό θεραπευτικό αίτημα. Άρα η έννοια της δύναμης πρέπει να γίνει αντικείμενο στοχασμού και διερεύνησης.

Η ψυχοθεραπεία σε κάθε περίπτωση στοχεύει στην ψυχική ενδυνάμωση. Οι άνθρωποι που ολοκληρώνουν την ψυχοθεραπεία τους (είτε ατομική είτε σε ομάδα) έχουν κατακτήσει ψυχική ωρίμανση και έναν τρόπο επεξεργασίας, ανάλυσης και διαχείρισης των γεγονότων της ζωής αλλά και των συναισθημάτων τους, κι έτσι ακόμη και σε μεγάλες δυσκολίες μπορούν να πετύχουν αποτελεσματική αντιμετώπιση. Συχνά οι άνθρωποι χρειάζονται μόνο μία μικρή ώθηση για να πάρουν μπρος. Άλλοτε χρειάζονται προσωρινά στήριξη, ενώ αν υπάρχουν τραύματα χρειάζεται περισσότερη δουλειά.

Η ψυχική δύναμη αναγνωρίζεται σε πολλές διαφορετικές εκφάνσεις της προσωπικότητας είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα προς αντιμετώπιση-λύση.


Ένας ψυχικά δυνατός άνθρωπος λοιπόν διακρίνεται από τα εξής σημεία-συμπεριφορές:

- Τη φωνή: Φυσικά και δεν εννοούμε το να φωνάζει. Αναφέρομαι στην φωνή που έχει ένα καλό στήριγμα στο σώμα και δεν βγαίνει από τον λάρυγγα σαν ψέλλισμα, ψίθυρος ή στριγκλιά. Καθένας έχει αυτή την δυνατότητα για μία καλά στηριγμένη φωνή, αλλά η εξατομίκευση (δηλ. η πραγματική ενηλικίωση) είναι προαπαιτούμενο για να εκδηλωθεί. Η απουσία της φωνής δεν σημαίνει ησυχία, αλλά την υποταγή και συμμόρφωση σε ηγεμονικές απόψεις (πατέρα, μητέρας, συζύγου κλπ αν μιλάμε στα πλαίσια της οικογένειας). Ενδιαφέρουσα πάνω σε αυτό το θέμα είναι η δουλειά του Ardener για τις άφωνες ομάδες (muted groups).

-το βλέμμα: υπάρχουν πολλές εκδοχές βλεμμάτων. Το βλέμμα που αποφεύγει, που κρύβεται, που συνεχώς τρεμοπαίζει κλπ είναι βλέμματα που δηλώνουν απουσία δύναμης. Το αντίθετο, το βλέμμα της ψυχικής δύναμης δεν είναι αυτό που κρίνει και "κόβει" (αυτό που επιθυμεί εκούσια ή ακούσια την εξουσία πάνω στον άλλον) αλλά αυτό του σοφού, που "χωράει", κατανοεί, δεν προκαλεί (ας εξαιρέσουμε το φλερτ), δεν ενδιαφέρεται για αναμέτρηση, και δεν σκιάζεται.

-ο τρόπος που το σώμα εκδηλώνει την παρουσία του στον χώρο με την στάση του, τις κινήσεις του κλπ. Ο χώρος που το σώμα καταλαμβάνει. Συρρικνώνεται; Έχει ιμπεριαλιστικές τάσεις; Πολλά μπορούμε να καταλάβουμε απλά παρατηρώντας και όντας ουσιαστικά παρόντες στην συνάντηση με τον άλλον άνθρωπο.

- Είναι καλός ακροατής σε διάλογο χωρίς να διακόπτει. Εκθέτει την άποψή του αργότερα, αφού έχει ακούσει ενεργητικά πριν τον συνομιλητή του: (βλέπε παλαιότερο σχετικό άρθρο)

- Ανθεκτικότητα: Η λέξη κλειδί των τελευταίων δεκαετιών παγκοσμίως. Η ανθεκτικότητα αρχίζει να χρησιμοποιείται ευρέως στον τομέα της οικολογίας για την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων σήμερα και μετά επεκτείνεται στην πολιτική οικονομία και ιδιαίτερα για να ορίσει ζητήματα του καπιταλιστικού συστήματος, σχετικά με τα όρια κέρδους, παραγωγής και κατανάλωσης. Σε ό,τι μας αφορά όμως, η ανθεκτικότητα εκφράζεται, κυρίως, ως ψυχική χωρητικότητα. Στο ιστολόγιο Ψ έχουμε αναφερθεί σε αυτό το θέμα σε παλαιότερο άρθρο όπου μπορείτε να ανατρέξετε για περισσότερα.

-Συγχωρεί. Η συγχώρεση δεν αποτελεί καθήκον. Ωστόσο χρειάζεται δύναμη για να συγχωρέσουμε αν πραγματικά αξίζει κάποιος την συγχώρεση.

-Συμφιλιώνεται χωρίς αυτό να σημαίνει συμμόρφωση. Η συμφιλίωση για να είναι απελευθερωτική είναι προϊόν μακριάς ψυχικής επεξεργασίας.

-Δεν φοβάται να πει τις λέξεις-φράσεις: "Σ' αγαπώ!", "Συγνώμη!", "Ευχαριστώ!" αλλά και "Αντίο", όταν χρειάζεται. Επίσης εκφράζει τα συναισθήματά του χωρίς φόβο.

- Ευελιξία στην σκέψη: η οποία εκφράζεται και σωματικά.

-Διαθέτει την ικανότητα της ψυχικής επεξεργασίας και δεν προσπαθεί να δραπετεύσει από τον πόνο όταν αυτός έρχεται αναπόφευκτα, μετά από έναν θάνατο, μία ασθένεια, μία απώλεια. Έτσι, καταφέρνει και ανακάμπτει μετά και μετουσιώνει τον πόνο.

-Έχει κατακτήσει σε μεγάλο βαθμό εσωτερική ασφάλεια, η οποία δεν κλονίζεται εύκολα από εξωτερικές συνθήκες.

-Είναι δημιουργικός: Όταν υπάρχει κίνηση στην σκέψη λόγω της ευελιξίας και καλή γενικότερη ψυχολογία, τότε η δημιουργικότητα είναι φυσική συνέπεια.

-Διαθέτει γνώση και σεβασμό των ορίων: και τα δύο σχετίζονται με την εμπειρία. Ο σεβασμός των ορίων σημαίνει ότι ο ψυχικά δυνατός άνθρωπος δεν είναι superman. Αναγνωρίζει ότι έχει ψυχικά και σωματικά όρια και χρειάζεται να τα σέβεται για να συνεχίσει να ζει υγιής. Οι ψυχικές άμυνες, όσο καλά δομημένες και να είναι, πάντα θα υπάρχει ένα όριο που θα τις διαπερνά. Πάντα πρέπει να σκεφτόμαστε αν αξίζει τον κόπο να ρισκάρουμε την υγεία μας παίζοντας με τα όρια μας.

-Ο άνθρωπος δεν προσβάλλεται εύκολα. Δεν παίρνει τα πράγματα προσωπικά. Δεν είναι ευερέθιστος και οξύθυμος. Αναγνωρίζει τι του αναλογεί και τι όχι και δεν φορτώνεται όλη την ευθύνη ή εμπλέκεται στο παιχνίδι του άλλου.

-Δεν μπαίνει σε συγκρίσεις με τους άλλους. Προσπαθεί να αναπτύξει τον εαυτό του βάση της δικής του ιδιαιτερότητας.

-Δεν ενδιαφέρεται για παιχνίδια δύναμης και την εξουσία η οποία εργαλιοποιεί τα άτομα και τα αποστερεί από το πρόσωπό τους. Δεν τον αφορά η "δύναμη επί" για την οποία μιλούσε ο Δημητρίου. Ούτε εξ-ουσιάζει, ούτε εξ-ουσιάζεται. Ενδιαφέρεται μόνο για την ουσία των σχέσεων και δίνει έμφαση στο πρόσωπο τόσο το δικό του όσο και του άλλου. Η έλξη για εξουσία δεν είναι παρά μία πολύ καλά καλυμμένη εσωτερική ανασφάλεια.

-Δεν είναι φανατικός. Δεν αγκιστρώνεται από μία ιδέα, θεωρώντας ότι κατέχει το σύνολο της αλήθειας. Δεν κλείνει την επαφή με τον άλλον, ανοιχτός στον διάλογο είναι πάντα έτοιμος για μία μετακίνηση, χωρίς αυτό να σημαίνει απουσία θέσης. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη ώστε να μπορεί να εξηγηθεί μέσα από έναν μόνο δρόμο, μία θεωρία, μία συγκεκριμένη προσέγγιση.

-Ο άνθρωπος με ψυχική δύναμη διαθέτει καλή ψυχική οικονομία και ισορροπία. Δεν σπαταλάει ενέργεια αλλά και χρόνο με μάταιες σκέψεις, με σχέσεις τοξικές, με διλήμματα που τον κρατούν δέσμιο σε ακινησία.

-Αποδέχεται την φθαρτότητα και την θνητότητά του.

-Δεν αποδιοργανώνεται στην ιδέα ότι δεν μπορεί να ελέγξει τα πάντα. Ωστόσο έχει πετύχει να έχει έλεγχο σε ό,τι ανήκει στην σφαίρα της ευθύνης του.

-Ζητά βοήθεια όταν την χρειάζεται, αναγνωρίζοντας ότι μπορεί να έχει στιγμές αδυναμίας. Μία από τις βασικότερες συμπεριφορές που συναντάμε σε ανθρώπους με υψηλή αυτοεκτίμηση. Αυτός που έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση δεν ζητά ποτέ με τρόπο άμεσο βοήθεια.


Η πίστη και η βούληση είναι τα βασικά καύσιμα της ψυχικής δύναμης. Ειδικά η πίστη προς τον εαυτό (αυτοπεποίθηση) είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορεί ο άνθρωπος να ανταποκρίνεται στις δυσκολίες που του εμφανίζει η ζωή. Τόσο η αυτοπεποίθηση, όσο και η βούληση έχουν ως προαπαιτούμενη την εξατομίκευση, δηλαδή, όπως είπαμε και πριν, την πραγματική ενηλικίωση, η οποία σημαίνει ότι ο άνθρωπος έχει καταφέρει να γνωρίσει αρκετά καλά τον εαυτό του για να μπορεί πλέον να τον πιστεύει και να ξέρει τι θέλει (κι όχι τι δεν θέλει ή να σέρνεται πίσω από τα θέλω των άλλων).

Τέλος, η πραγματική δύναμη εκφράζεται με απαλότητα και απλότητα. Όσο μεγαλύτερη "μαγκιά" βλέπουμε στον άλλον, τόσο μεγαλύτερη ψυχική αδυναμία έχει. Σαν τον κάβουρα που απ' έξω είναι σκληρός και μέσα ζουμί. Το αντίθετο είναι το επιθυμητό, ώστε να μπορεί να έρθει σε επαφή χωρίς κίνδυνο διάλυσης. Επίσης, εκφράζεται με απλότητα γιατί δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα σε κανέναν, απλά υπάρχει, χαίρεται την ύπαρξή του και την επαφή με τους άλλους εξελισσόμενος όσο ζει.




Τετάρτη, 14 Ιουνίου 2017

Οι κρυφές αλυσίδες των "δεμένων" οικογενειών

Annie Kurkdjian



Καθημερινά εντυπωσιάζομαι από "λεπτομέρειες" που αποκαλύπτονται από ανθρώπους που βρίσκονται σε ψυχοθεραπεία και που δεν θεωρούσαν σημαντικές για να τις φέρουν νωρίτερα στις συνεδρίες...

Κάποια στιγμή θα έρθουν στον λόγο των ανθρώπων αυτά τα στοιχεία σχεδόν τυχαία... 

Ένα δάνειο που ο πατέρας ή η μητέρα πήραν κάποτε και έβαλε ο/η θεραπευόμενος / η την υπογραφή, μοιραζόμενος/η την ευθύνη χωρίς να δίνει την παραμικρή ωστόσο σημασία ως προς αυτό εκείνη την ώρα, έχοντας κατά νου, ότι στην οικογένεια, αυτά είναι ζητήματα που δεν χρίζουν συζήτησης ή αντίρρησης, πόσο μάλλον άρνησης... 

Ενίοτε ο νεαρός γιος, αλλά και ο γηραιότερος γονιός, μπορεί να βρεθεί συνέταιρος σε μία επιχείρηση ενός άλλου μέλους της οικογένειας. Δεν θα υπήρχε κανένα απολύτως θέμα, αν ένας τέτοιος συνεταιρισμός είχε μία πραγματική υπόσταση κι όχι μόνο τυπική. Όπως και νά'χει είτε πάει καλά η επιχείρηση-στην ευτυχέστερη των περιπτώσεων- είτε όχι, το τυπικό μέλος αντιμετωπίζει προβλήματα σε κάθε βήμα αυτονομίας. Π.χ. σε μία άλλη επαγγελματική δραστηριότητα, φορολογικά ζητήματα κλπ. 

Το τι συμβαίνει με την οικογενειακή περιουσία είναι ένα ζήτημα μεγάλου ψυχοθεραπευτικού ενδιαφέροντος. Μπορούμε να καταλάβουμε πολλά για την οικογενειακή δυναμική και την σχέση των μελών αλλά και τις προθέσεις των κληροδοτών.

Ας πούμε θα δούμε περιουσίες εξ'αδιαιρέτου που καταλήγουν σε αχρηστία ακριβώς γιατί η επιθυμία των κληροδοτών ήταν να είναι "δεμένα" τα αδέρφια -συνήθως- που το κληρονομούν. Η ασυνεννοησία σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν είναι απαραίτητο να προκύπτει από δυσλειτουργική επικοινωνία μεταξύ των κληρονόμων, αλλά μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικές ανάγκες, επιθυμίες, την οικονομική κατάσταση κλπ. 

Νομικά ζητήματα παρεμβαίνουν και καθορίζουν σχέσεις μέσα στις οικογένειες και δεν πρέπει να τα ξεχνάμε οι ψυχοθεραπευτές βγάζοντας εύκολα συμπεράσματα. Ένα τέτοιο παράδειγμα μπορεί να είναι όταν ο γονιός κρατά την επικαρπία της περιουσίας ενώ δίνει την κυριότητα στο παιδί του. Αν για παράδειγμα ο φόρος κληρονομιάς είναι δυσανάλογα μεγάλος στη μία περίπτωση, τότε θα πρέπει να ληφθεί υπόψη. Παρόλα αυτά, διαπιστώνουμε ότι συνήθως υπάρχει μία τάση ελέγχου της περιουσίας από αυτόν που δεν αφήνει την επικαρπία μαζί με την κυριότητα. 

Δεν θα ξεχάσω το δέσιμο που έχει μία γυναίκα με τον οικογενειακό τάφο της οικογένειας στον οποίο βρίσκεται ο άντρας της, πεθαμένος πάνω από δεκαετία. Τα παιδιά της υποχρέωναν σχεδόν την γυναίκα αυτή που πάλαιψε χρόνια να συνέλθει από το πένθος της, να πηγαίνει σε εβδομαδιαία βάση στο κοιμητήριο για να φροντίζει τον τάφο "για να μην λέει κάτι αρνητικό ο κόσμος"... 

Σύζυγος που εργάζεται σε εργασία συζύγου δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Σημαίνει αύξηση του οικογενειακού εισοδήματος συνήθως και δεν είναι απαραίτητα δυσλειτουργικό, ωστόσο για να λειτουργήσει θα πρέπει να είναι καλά οριοθετημένο ώστε να μην πλήττεται ο αυτοσεβασμός κανενός-κάτι εξαιρετικά σπάνιο!

Το παιδί που προορίζεται για την οικογενειακή επιχείρηση, αδιαφορώντας για το τι εκείνο θέλει είναι ένα σοβαρό ακανθώδες ζήτημα, ιδιαίτερα όταν η οικογενειακή επιχείρηση είναι κερδοφόρα. Πόσο κουράγιο χρειάζεται ο νέος για να βρει την θέση του μέσα σε μία τέτοια κατάσταση.... Πόσο δύσκολο είναι για τον γονιό να αποδεχθεί την ετερότητα του παιδιού του και μία ενδεχόμενη άρνηση του για συνέχεια της επιχείρησης...  

Μία περίπτωση κραυγαλέα που δεν πιστεύω ότι βρίσκουμε παράδειγμά της σε άλλες χώρες αποτελούσε το επίδομα άγαμης θυγατέρας, το οποίο καταργήθηκε μόλις φέτος. Αυτό το επίδομα το έπαιρνε η κόρη στρατιωτικών εφόσον δεν εργαζόταν και δεν είχε παντρευτεί! Φανταστείτε ότι πριν λίγα χρόνια αυτό το επίδομα άγγιζε τα 800 ευρώ τον μήνα κι ότι για να προχωρήσει μία τέτοια γυναίκα σε μία έναρξη εργασίας ή έναν γάμο θα έπρεπε να πάρει την σθεναρή απόφαση να γυρίσει την πλάτη σε αυτά τα χρήματα... 

Οι περιπτώσεις αυτές είναι πολλές και δεν σχετίζονται μόνο με την δυσλειτουργία της οικογένειας, αλλά με την δυσλειτουργία του κράτους στο πως χειρίζεται τους πολίτες μέσα από τους θεσμούς του, στην προκείμενη περίπτωση, μέσα από την οικογένεια.

Η ελευθερία θα έπρεπε να είναι πρόταγμα όχι μόνο των ίδιων των ατόμων για τους εαυτούς τους, αλλά και των μελών της οποιαδήποτε σχέσης για τα άλλα μέλη της σχέσης (είτε πρόκειται για ζευγάρια, είτε πρόκειται για οικογένειες). 

Πολλοί πιστεύουν ότι οι δεσμοί οικογενειακής εξάρτησης είναι αυτοί που κρατούν κοντά τα μέλη της οικογένειας και ότι έτσι μπορούν να αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει καμία ασφάλεια αν αυτό το "μαζί" δεν αποτελεί μία ελεύθερη επιλογή κι όχι καταναγκασμός. 

Σε μία οικογένεια "δεμένη", με τον τρόπο που αναφέρουμε πιο πάνω, πράγματι τα μέλη είναι εξαρτημένα μεταξύ τους. Ωστόσο οι συγκρούσεις, οι διαμάχες και η εχθρότητα δεν είναι σπάνια φαινόμενα. 

Όταν η οικογένεια σέβεται και προάγει την αυτονομία των μελών της, τότε οι σχέσεις είναι πολύ καλύτερες. Στις οικογένειες φυσικά βοηθά ο ένας τον άλλον όταν το χρειάζεται, όπως συμβαίνει σε κάθε ανθρώπινη κοινότητα. Μόνο, που δεν χρειάζεται να δημιουργούνται συνεχώς προβληματικές καταστάσεις για να επιβεβαιώνεται αυτή η ενότητα. Μία τέτοια περίπτωση σε μεγέθυνση είναι οι οικογένειες των εξαρτημένων, όπου η εξάρτηση του παιδιού έχει ως στόχο την συνοχή αλλά και αναδιαμόρφωση της οικογενειακής δυναμικής. 

Αν καταλάβουν τα μέλη ότι μπορούν όλοι να είναι μαζί αλλά και αυτόνομοι, μπορεί να ξεκινήσει μία καλή περίοδος στην σχέση τους με συναισθήματα πληρότητας και ικανοποίησης. 

Υπάρχουν κι άλλες αλυσίδες, που είναι περισσότερο φανερές και περισσότερο συνειδητές μέσα στις οικογένειες και που εμπεριέχονται στα προηγούμενα παραδείγματα. Για αυτές όμως θα τα πούμε άλλη φορά... 


Σάββατο, 20 Μαΐου 2017

Eξίσου σημαντικό ένα καλό διαζύγιο, όσο κι ένας καλός γάμος!



Όπως έχουμε ξαναδεί σε αυτό το ιστολόγιο, ο τρόπος με τον οποίο συσχετιζόμαστε σε κάθε σχέση διέπεται, ανάμεσα σε άλλα, και από τους κανόνες της κάθε εποχής. Το ζευγάρι είναι κι αυτό -- όπως το άτομο ή η οικογένεια-- κοινωνικό υποκείμενο της εποχής του. Υπόκειται δηλαδή, θέλοντας και μη σε συνθήκες που δεν έχει επιλέξει, αλλά που το επηρεάζουν στις επιλογές του, με τρόπο άλλοτε συνειδητό, κι άλλοτε ασυνείδητο.

Σε αυτή την χρονική περίοδο που διανύουμε, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη, βλέπουμε το διαζύγιο να καταλαμβάνει υψηλότατα ποσοστά, ιδιαίτερα στις πόλεις. Οι αιτίες είναι πολλές και έχουμε ήδη δει μερικές σε προηγούμενα άρθρα.

Όπως έχουν δείξει έρευνες, το διαζύγιο αποτελεί τον δεύτερο υψηλότερο παράγοντα άγχους στην ζωή ενός ανθρώπου, ( προηγείται η περίπτωση  θανάτου αγαπημένου συζύγου). Υπό αυτή την έννοια, είναι ένα σημαντικό ψυχοκοινωνικό γεγονός, στο οποίο εμπλέκονται εκτός από τους συζύγους και το ευρύτερο οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον αλλά πρωτίστως τα παιδιά, όταν υπάρχουν.

Οι περιπτώσεις ανθρώπων που πρόκειται να χωρίσουν ή έχουν χωρίσει κι έρχονται στο γραφείο είναι αρκετές. Σε κάθε περίπτωση, κι όποια κι αν είναι η προσωπικότητα του ανθρώπου, το άγχος είναι σε υψηλά επίπεδα. Ενίοτε, η αγωνία για το μέλλον καταλαμβάνει σχεδόν ολοκληρωτικά τον άνθρωπο.


Το υψηλό άγχος του διαζυγίου σχετίζεται με πολλούς παράγοντες:

  • με το ότι πρόκειται για μία μετάβαση από μία γνωστή κατάσταση σε μία νέα άγνωστη. Κάθε μετάβαση έχει άγχος. 
  • με τον πόνο από την απώλεια του συζύγου (αν και συχνά αυτός ο πόνος έχει βιωθεί πριν φτάσουν οι άνθρωποι στο διαζύγιο, κατά τον καιρό της αποστασιοποίησης χωρίς επιστροφή).
  • με την διαχείριση του ζητήματος των παιδιών. Αυτή η αιτία είναι ίσως η σημαντικότερη πηγή ανασφάλειας, άγχους, λύπης, ενοχής. Τα παιδιά πάντα θέλουν την οικογένεια ενωμένη. Μπαίνουν και τα ίδια στην ίδια ταλαιπωρία με τους γονείς τους, σε κατάσταση υψηλού άγχους αφού το μέλλον είναι παντελώς άγνωστο αλλά και θλίψης για την απώλεια της οικογενειακής ενότητας.
  • με τα οικονομικά. Η αλλαγή της οικογενειακής κατάστασης συμπεριλαμβάνει και αλλαγή της οικονομικής κατάστασης των συζύγων, αφού από ένα σπιτικό, πρόκειται να γίνουν δύο. Η δυσκολία διευθέτησης οικονομικών και περιουσιακών στοιχείων ανάμεσα στο ζευγάρι που χωρίζει, σημαίνει πρωτίστως τις ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες του αποχωρισμού και πολύ λιγότερο σχετίζεται με τις υλικές διαστάσεις του θέματος.
  • με την ανασφάλεια για το μέλλον. Ο φόβος της μοναξιάς, ο φόβος του ότι μπορεί να μην ξαναβρεθεί κάποιος καλός σύντροφος στο μέλλον, φόβος για το πώς θα είναι οι σχέσεις με τα παιδιά και πολλοί άλλοι φόβοι... 
  • με το ξεβόλεμα από μία κατάσταση ναι μεν δυσάρεστη, αλλά προβλέψιμη και γνωστή ως καθημερινή ρουτίνα.
  • με το τι θα συμβεί με το κοινωνικό και συγγενικό περιβάλλον. Συνήθως, ένα διαζύγιο αποκαλύπτει ποιοι πραγματικά είναι φίλοι και κοντινοί άνθρωποι και ποιοι όχι. Η σκέψη για το πώς θα αντιμετωπιστεί το νέο του διαζυγίου, από το εργασιακό περιβάλλον επίσης μπορεί να γίνει πρόσθετη πηγή άγχους.
  • με τον φόβο της αυτονόμησης. Πολλές σχέσεις συντροφικές και συζυγικές αναπτύσσουν υψηλό βαθμό συνεξάρτησης. Ακόμη κι αν τα πράγματα είναι χάλια ανάμεσα στους συζύγους, αυτοί συχνά συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον στην καθημερινότητα. Ο καθένας λοιπόν εύλογα αναρωτιέται αν και πώς θα τα καταφέρνει μόνος/η. 
  • με τον πόνο της απώλειας της ιδέας της οικογένειας. Ακόμη κι αν η σχέση έχει ουσιαστικά τελειώσει με τον/την σύζυγο, συχνά οι άνθρωποι δυσκολεύονται να χωρίσουν γιατί τους κρατά η ιδέα κι όχι η πραγματικότητα.
  • με την αυτοεικόνα. Ενοχές, κατηγορίες, τσακωμοί, λόγια που λέγονται και μετά τα μετανοιώνει κ.ά. μπορούν να πλήξουν την εικόνα που έχει κανείς για τον εαυτό του αυξάνοντας την ευαλωτότητα του.
Σημαντικό παράγοντα ως προς την ένταση του άγχους και της αγωνίας, παίζει η προσωπική ιστορία του ανθρώπου, πριν το διαζύγιο. Αν για παράδειγμα έχει τραυματικούς αποχωρισμούς σε πρώιμη ηλικία, τότε το διαζύγιο ενεργοποιεί την τραυματική εμπειρία, ανακαλεί τον πόνο που βιώθηκε τότε, και σε μία τέτοια περίπτωση, μία ψυχοθεραπευτική στήριξη μπορεί να αποκαλύψει την πρωτογενή πηγή άγχους και να την διαχωρίσει από την σημερινή πραγματικότητα.
 
Σε περιόδους υψηλού στρες, ο τρόπος αντίδρασης, δεν είναι αυτός που χαρακτηρίζει συνήθως το άτομο. Ειδικά όταν υπάρχει συσσωρευμένος θυμός, απογοήτευση, ματαίωση, φόβος τότε αυτό, εκκινούμενο ενορμητικά, είναι ευκολότερο να ξεσπάσει επιθετικά  προκειμένου να εκτονώσει όλα αυτά τα τόσο δυσάρεστα και επί μακρόν καταπιεσμένα συναισθήματα. Εκεί είναι που χρειάζεται ψυχραιμία και στήριξη από φίλους, συγγενείς ή ακόμη και έναν θεραπευτή.

Οι συνθήκες του κάθε διαζυγίου είναι διαφορετικές, όπως διαφορετικές είναι και οι προσωπικότητες των συζύγων. Σε κάθε περίπτωση, φαίνεται το "ευκολότερο" διαζύγιο να είναι αυτό το οποίο πραγματοποιείται από κοινή επιθυμία και των δύο. Δυσκολεύουν οι συνθήκες όταν ο ένας θέλει να χωρίσει κι ο άλλος όχι.

Οι άνθρωποι σχεδόν πάντα χρειάζονται χρόνο για να φτάσουν στην απόφαση του διαζυγίου. Ωστόσο, αν δεν μπορεί να βελτιωθεί η σχέση των συζύγων, αν έχει πραγματικά τελειώσει κάθε ελπίδα να ξαναείναι καλά μαζί, τότε όσο περιμένουν, τόσο χειροτερεύουν τα πράγματα και για τους ίδιους αλλά και για τους δικούς τους, ιδιαίτερα για τα παιδιά τους.

Τα παιδιά χρειάζονται ειδική αντιμετώπιση στο διαζύγιο. Κάθε ηλικία των παιδιών απαιτεί διαφορετικό χειρισμό, αφού κάθε ηλικία έχει τις δικές της δυνατότητες αλλά και απαιτήσεις. 'Ηδη από την βρεφική ηλικία, μπορούν να καταλαβαίνουν την ατμόσφαιρα της σχέσης των γονιών τους. Ξέρουν καλά τα παιδιά αν οι γονείς είναι ευτυχισμένοι ή όχι στον γάμο τους, χωρίς κανένας να τους το πει. Η στάση των γονιών είναι καθοριστική για το πώς θα το βιώσουν. Γενικά, κι όχι μόνο σε αυτή την περίπτωση, τα γεγονότα φιλτράρονται μέσα από τους γονείς. Έτσι, αν εκείνοι βιώνουν ανεξέλεγκτη θλίψη ή άγχος, ή μεγάλη ανασφάλεια και αγωνία για το μέλλον, τότε αυτό θα περάσει αναπόφευκτα και στα παιδιά. Αν αυτό που βιώνουν οι ίδιοι μοιάζει με την καταστροφή, τότε αυτό είναι το μήνυμα που περνούν και στα παιδιά. Χρειάζεται ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση από πλευράς των γονιών. Καλούνται, όχι μόνο να χωρέσουν τα δικά τους δύσκολα συναισθήματα, αλλά να εμπεριέξουν και το άγχος των παιδιών τους. Άλλωστε ένα διαζύγιο γίνεται για να γίνουν καλύτερες οι ζωές όλων από ό,τι είναι σήμερα. Αλλιώς δεν θα παιρνόταν μία τέτοια απόφαση.

Πολλές φορές, όμως, το διαζύγιο είναι μία λύση ανακουφιστική για τα παιδιά. Όσο δυσάρεστο κι αν είναι το γεγονός, αν η καθημερινότητα έχει γίνει δύσκολη συναισθηματικά για την οικογένεια, αν υπάρχει έκδηλη ή υπολανθάνουσα επιθετικότητα, ανέκφραστα συναισθήματα που υποβόσκουν, εντάσεις κλπ. το διαζύγιο μπορεί να είναι επιθυμία τελικά όλων. Ειδικά αν υπάρχει έκδηλη επιθετικότητα ή ψυχρότητα και αδιαφορία.

Το διαζύγιο λοιπόν όταν είναι αναπόφευκτο, καλό είναι να γίνει με τον λιγότερο επώδυνο τρόπο.

Αυτός ο τρόπος έχει ορισμένα χαρακτηριστικά:

  • δεν ενδιαφέρεται ο ένας σύζυγος να βλάψει τον άλλον. Αυτό που κανονικά πρέπει να επιθυμεί είναι να βγει από αυτή την σχέση, με τρόπο όσο το δυνατόν καλύτερο. Ιδανικά θα ήταν να θέλει ο καθένας το καλό όλων, όπως και του εαυτού του.
  • δεν κατηγορεί ο ένας τον άλλον. Δεν υπάρχει καμία σχέση στην οποία να φταίει μόνο ο ένας.  Οι σχέσεις φτιάχνουν και χαλούν μαζί με τον άλλον. Κατηγορώντας τον άλλον, μπορεί να αποτελεί μία καλή δικαιολογία για την απόφαση να χωρίσει κανείς, αλλά από την άλλη είναι σαν να προδίδει τον ίδιο τον εαυτό του που επέλεξε να ζήσει για κάποια χρόνια με αυτόν τον άνθρωπο. 
  • συμφωνούν και οι δύο ότι το καλό των παιδιών πρέπει να είναι προτεραιότητα.
  • δεν βάζουν τα παιδιά ανάμεσα στην όποια διαμάχη-διαφωνία τους. Δεν είναι κατάλληλοι σύμμαχοι τα παιδιά, ας βρουν συμμάχους στους φίλους τους οι γονείς, αν χρειάζονται.
  • το καλύτερο είναι να ανακοινώσουν από κοινού στο παιδί τους την απόφαση για διαζύγιο και να το διαβεβαιώσουν ότι η αγάπη τους προς το παιδί δεν κινδυνεύει κι ούτε θα κινδυνέψει ποτέ στο μέλλον. 
  • να αντιληφθούν ότι ο χωρισμός δεν αφορά την σχέση του καθένα με το παιδί, αλλά την μεταξύ τους σχέση ως ανδρόγυνο. Καλό είναι να αναγνωρίσουν ότι τα παιδιά τους χρειάζονται και τους δύο και να μην φέρνουν εμπόδια σε αυτό. 
  • να απαλλάξουν τα παιδιά τους από την ευθύνη για το διαζύγιο τους. Δεν φταίνε τα παιδιά που οι γονείς χωρίζουν. Καλό είναι επίσης να μην ζητούν συμβουλές από το παιδί τους για το θέμα του διαζυγίου.
  • να καταλάβουν επίσης ότι τα παιδιά χρειάζονται την επαφή με την ευρύτερη οικογένεια. Δεν είναι δυνατό να χάσουν τους παππούδες ή τους θείους και τα ξαδέρφια τους επειδή χώρισαν οι γονείς και δεν ξαναβρέθηκαν ποτέ μαζί τους.
  • το πέρασμα από την αγάπη στο μίσος ή ο εγκλωβισμός στον θυμό δεν βοηθούν στην απελευθέρωση από την σχέση, αντίθετα εμπλέκουν τους πρώην συζύγους συναισθηματικά. Αντί να σκέφτονται πώς θα αναδιαμορφώσουν την ζωή τους, ασχολούνται υπερβολικά με αυτό που κάνει ή δεν κάνει ο πρώην σύζυγος.
  • να αποφευχθούν παιχνίδια δύναμης και εξουσίας, δεν βοηθούν σε τίποτα, αντίθετα!
  • η πίστη στον εαυτό για ένα καλό μέλλον. Η αυτοεκτίμηση και η αυτοπεποίθηση είναι σημαντικά στοιχεία της προσωπικότητας που βοηθούν προς μία τέτοια κατεύθυνση.

Συχνά το τέλος ενός γάμου βιώνεται ως μία αποτυχία. Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει συνήθως είναι ότι η σχέση του ζευγαριού ή έχει τελειώσει ως πηγή τροφοδότησης, τρυφερότητας, συντροφικότητας, ερωτισμού, αλληλοστήριξης, αλλά και προσωπικής εξέλιξης ή υπάρχει σοβαρή ασυμβατότητα μεταξύ τους. Ακόμη κι αν πούμε ότι απέτυχε ο γάμος, μπορεί το ζευγάρι να φροντίσει ώστε να πετύχει το διαζύγιο. 

Ο δυσκολότερος καιρός σε ένα διαζύγιο είναι αυτός που ενώ έχει παρθεί η απόφαση δεν έχει γίνει η τελική πράξη. Όταν τελικά κάποιος από τους δύο φύγει από το σπίτι, παρά τον πόνο, η ζωή ρέει και αρχίζει να μπαίνει σε νέες βάσεις. 

Μία πυροσβεστική συμβουλή σε όσους μόλις χώρισαν και βρίσκονται χαμένοι ακόμη και πονεμένοι είναι να κάνουν ό,τι ήθελαν αλλά δεν μπορούσαν να κάνουν όσο ήταν ακόμη μαζί. Μπορεί να αφορά διατροφικές συνήθειες, τόπους που θέλουν να επισκεφτούν αλλά δεν το έκαναν, ένα κατοικίδιο που μπορεί να ήθελαν αλλά δεν το ήθελε ο άλλος, τρόπους διασκέδασης, χρόνους στην καθημερινότητα και ασχολίες κλπ. 

Αυτό, μπορεί να βοηθήσει δίνοντας λίγο χώρο ξανά στον εαυτό να ανασυγκροτηθεί και να παρηγορηθεί κάπως. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε κάποιες στιγμές μέσα σε αυτές τις περιόδους, το απόλυτο άδειασμα του νου. Το να στραφεί προς την παρατήρηση του έξω κόσμου χωρίς να σκέφτεται συνεχώς το θέμα του διαζυγίου και των προβλημάτων. Αυτό μπορεί να βοηθήσει με δύο τρόπους. Ο ένας είναι ότι προσφέρει ξεκούραση σε μία εξαιρετικά δαπανηρή σε ενέργεια περίοδο. Το άλλο είναι ότι βοηθά στην μείωση της εμπάθειας απέναντι στον/την πρώην σύζυγο και άρα βελτιώνει την σχέση. Ο τρίτος και σημαντικότερος είναι ότι με το άδειασμα του νου γεννιούνται νέες ιδέες, συνήθως πολύ πιο ωφέλιμες από τις οικείες, αυτές που έρχονται και ξανάρχονται. 

Σε καμία περίπτωση οι άνθρωποι δεν πρέπει να λειτουργήσουν αυτοκαταστροφικά. Το αλκοόλ, οι σχέσεις της μιας βραδιάς, σπασμωδικές κινήσεις δεν βοηθούν, αντίθετα δυσκολεύουν την κατάσταση και το αίσθημα της ματαιότητας. 

Δεν είναι βοηθητικό να μιλά άσχημα ο ένας για τον άλλον, ειδικά στα παιδιά τους. Είναι καλό να έχουν στο νου ότι τα παιδιά έχουν τα μισά γονίδια από τον έναν γονιό και τα άλλα μισά από τον άλλον. Πέραν όμως των γονιδίων, πάνω στα παιδιά έχουν συνήθως επενδύσει συναισθηματικά και οι δύο γονείς κι έχουν ονειρευτεί γι αυτά.  Όπως και νά 'χει, ο κάθε γονιός είναι υπεύθυνος για την σχέση που θα οικοδομήσει με το παιδί μετά το διαζύγιο. Αν κατηγορεί στα παιδιά του τον άλλον γονιό τους, τους δημιουργεί μεγάλη ένταση και ακόμη κι αν καταφέρει να τα έχει συμμάχους του για κάποιον καιρό, αυτό θα αντιστραφεί όταν τα παιδιά περάσουν στην ωριμότητα. Αυτοί οι γονείς τότε θα έρθουν αντιμέτωποι με το μένος των παιδιών τους επειδή αδιαφόρησαν για τα συναισθήματά τους.

Στην Ελλάδα η επιμέλεια συνήθως δίνεται στην μητέρα. Σε ελάχιστες περιπτώσεις πάει στον πατέρα. Μετά την ηλικία των 8 ετών μπορεί ο δικαστής να ζητήσει από το παιδί να αποφασίσει με ποιον γονιό θέλει να ζήσει.  Στην Γαλλία, την δεύτερη μου πατρίδα, η επιμέλεια συχνά δίνεται και στους δύο γονείς και το παιδί μπορεί να είναι μία βδομάδα με τον έναν και μία βδομάδα με τον άλλον. (Μάλλον όμως αυτό γίνεται προς όφελος των γονιών κι όχι τόσο του παιδιού που γίνεται ημινομάδας). 

Δύσκολο να διευθετηθεί το θέμα με ποιον μένει το παιδί από τον νόμο με τρόπο που να είναι ωφέλιμος για το παιδί. Ωστόσο, όπως και νά 'χει, είναι σημαντικό το παιδί να έχει επαφή και επικοινωνία και με τους δύο γονείς του. 

Η ερώτηση προς το παιδί (είτε από τον γονιό, είτε από τον δικαστή) με ποιον θα ήθελε να ζήσει, δεν μπορεί παρά να δίνει μεγάλο βάρος στο παιδί, αν οι συνθήκες διαβίωσης είναι κανονικές και δεν υπάρχουν γεγονότα βίας, σοβαρής ψυχοπαθολογίας κλπ. Δεν μπορεί να μην το γεμίζει ενοχές αυτή η ερώτηση ή μάλλον η όποια του απάντηση. Καλύτερα λοιπόν, να αποφασίσουν οι γονείς για την επιμέλεια.  Όμως, το καλύτερο είναι να γνωρίζει το παιδί από την αρχή τα νομικά του δικαιώματα, κι εφόσον βρίσκεται από 8 ετών και πάνω, να ξέρει ότι είναι εφικτή η αλλαγή του τόπου κατοικίας του αν το θελήσει αργότερα. Ένας δικηγόρος με ευαισθησία, ίσως και σε συνεργασία με ψυχολόγο θα μπορούσε να αναλάβει μία τέτοια ενημέρωση του παιδιού. 

Δεν υπάρχει μία συνταγή για όλους, καθώς κάθε περίπτωση είναι και διαφορετική. 

 Θα λέγαμε σε γενικές γραμμές, ότι το παιδί θα ήταν καλύτερο να μένει σπίτι του, αν αυτό γίνεται, ή στην ίδια γειτονιά ώστε να μην υπάρχει ρήξη με τους κοινωνικούς δεσμούς που έχει στο σχολείο και με τους γείτονες-φίλους του. Ιδανικά θα ήταν να έμεναν και οι δύο γονείς σχετικά κοντά ώστε να διευκολύνεται η επικοινωνία τους, αλλά και να συνεργάζονται για ασχολίες του παιδιού, όπως είναι οι εξωσχολικές δραστηριότητες του. Κοντά αλλά με διακριτικότητα, αφού πλέον τα σπίτια είναι δύο. Χρήσιμο είναι να υπάρχει ένα πρόγραμμα στην επικοινωνία ώστε να μπορεί να δομεί το παιδί τις δραστηριότητες του, να έχει απερίσπαστο χρόνο μελέτης και να έχει μία ρουτίνα μέσα στην καθημερινότητά του που θα του ξαναδώσει αίσθημα ασφάλειας.

Μερικές φορές οι σχέσεις μεταξύ γονιού και παιδιού μπορεί να βελτιωθούν μετά το διαζύγιο, αφού αφενός υπάρχει μεγαλύτερη ηρεμία στην ζωή των γονιών και αφετέρου, ο χρόνος που περνά το παιδί με τον γονιό που δεν ζει μαζί συνέχεια γίνεται περισσότερο ουσιαστικός και πιο συνειδητός και από τους δύο (γονιό-παιδί). Τα τηλεφωνήματα ή οι επαφές με άλλα μέσα είναι σημαντικό να υπάρχουν.

Η διατροφή του παιδιού είναι σημαντική για την σχέση με τον πατέρα (ή την μητέρα αν εκείνη δίνει διατροφή-κυρίως στο εξωτερικό συμβαίνει αυτό σε κάποιες περιπτώσεις). Δομεί την σχέση μαζί του. Αντανακλά την υπευθυνότητα που ο κάθε γονιός πρέπει να έχει απέναντι στο παιδί του, από την στιγμή που έχει αποφασίσει την άφιξή του στον κόσμο. Είναι κάτι που τα παιδιά το αναγνωρίζουν στον γονιό τους καθώς μεγαλώνουν. 

Δεν είναι λίγες οι φορές που ζευγάρια που χωρίζουν, μετά από κάποιο διάστημα, αν όχι αμέσως, μπορούν να γίνουν καλοί φίλοι. Και αυτό δεν θα έπρεπε να μας ξενίζει, αφού για να παντρευτούν κάποτε αυτοί οι άνθρωποι, κάτι κοινό είχαν. Σίγουρα πάντως, κανείς δεν θα θέλει να χάσει μελλοντικά γεγονότα όπως τα γενέθλια του παιδιού τους, την αποφοίτησή του από το πανεπιστήμιο, ή τον γάμο του. Δουλεύοντας προς την κατεύθυνση του καλού για το παιδί,αλλά και για τους ίδιους, οι γονείς καταλαβαίνουν σταδιακά, πόσο πιο εύκολη κάνουν την ζωή όλων τους οι αρμονικές σχέσεις μεταξύ τους. Άλλωστε, οι σχέσεις είναι ζωντανοί "οργανισμοί" και αλλάζουν μέσα στον χρόνο.

Είναι καταπληκτικό να μην χάνεται η έννοια της οικογένειας όταν υπάρχει ένα διαζύγιο. Η αγάπη και η αλληλοστήριξη μπορούν να υπάρχουν ή να αναζωπυρωθούν ως συστατικά ανθρωπίνων σχέσεων κι όχι ως στοιχεία μεταξύ ζευγαριού. Μάλιστα αυτή η αίσθηση οικογένειας μπορεί να εμπλουτιστεί με την εισαγωγή και νέων μελών αργότερα, νέων συντρόφων ή και παιδιών.

Μπορεί να φαίνονται σε μερικούς αυτά ουτοπικά, ωστόσο αυτές οι περιπτώσεις αρμονίας μετά από ένα διαζύγιο γίνονται όλο και συχνότερες σήμερα. Η απόλυτη ρήξη με τον άνθρωπο με τον οποίο έχει κανείς παντρευτεί ή, ακόμη περισσότερο, έχει κάνει ένα παιδί είναι σαν μία αυτοαναίρεση. Μία αναίρεση του εαυτού του ίδιου, αφού επρόκειτο για μία επιλογή ακόμη κι αν ήταν "λανθασμένη" ή σε στιγμή ανωριμότητας. Ειδικά σε περιόδους κρίσεων, όπως είναι η σημερινή, είναι προς όφελος όλων η αρμονική συνύπαρξη (έστω κι αν ο καθένας έχει το σπίτι του και την ζωή του) αλληλεγγύη και αλληλοστήριξη.

Ένα διαζύγιο, όπως κάθε σοβαρό γεγονός στην ζωή του ανθρώπου είναι μία καλή ευκαιρία για ενόραση και βαθύτερη γνώση του εαυτού. Μία καλή στιγμή για να αναλογιστεί κανείς τι σήμαινε αυτή η σχέση, ποια τα λάθη του, τα σημεία που πήγαν στραβά κλπ. Τι σχήματα έπαιξε στην σχέση του από αυτά που έφερε από την εμπειρία στην πατρική του οικογένεια κλπ. Είναι μία εξαιρετικά καλή στιγμή για την έναρξη ενός ψυχοθεραπευτικού κύκλου προκειμένου να υπάρξει μία καλή επεξεργασία αυτού του τόσο πλούσιου περιεχομένου.

Παρόλα αυτά, ας μην γελιόμαστε! Δεν υπάρχει ευτυχές διαζύγιο. Είναι σχεδόν πάντα θλιβερή η υπογραφή του διαζυγίου. Ωστόσο, αν ο γάμος απαιτεί εκκλησία ή δημαρχείο, το διαζύγιο απαιτεί επίσκεψη σε δικηγόρο ή σε δικαστήριο.  Ένα καλό διαζύγιο μπορεί να δώσει πολλά δώρα σε όλους τους εμπλεκόμενους. Ο πόνος δίνει συχνά την ευκαιρία ψυχικής ανάπτυξης. Αν υπάρχουν παιδιά, τότε ένα καλό διαζύγιο είναι μάλλον πιο σημαντικό από ό,τι ένας καλός γάμος. Ευτυχισμένοι γονείς κάνουν ευτυχισμένα παιδιά και είναι σημαντικό να διεκδικεί κανείς την ευτυχία του αν δεν την έχει.
------------------------------------------------------------
Μία μικρή συλλογή από έργα τέχνης με θέμα τον χωρισμό... 



Edvard Munch

Edvard Munch

Edvard Munch

Tomasz Alen Kopera
Ian Grose

                                     

Related image
Chantel Smith "Separation anxiety"

Kinga Lorincz

Marta Oppikofer
Amy Reel




Παρασκευή, 28 Απριλίου 2017

Τα παιδιά-φαλλοί και άλλες περιπτώσεις έναρξης ζωής



Εικόνα από το Μπουτάν. Ο φαλλός είναι βασικό σύμβολο που συναντά κανείς παντού. 
Από την ιστορία της γέννησής μας δεν έχουμε μνήμες, ωστόσο γνωρίζουμε αρκετά πράγματα από αφηγήσεις της οικογένειας. Και καθώς δεν έχουμε μνήμη προσωπική, αυτές οι αφηγήσεις λαμβάνουν μυθολογικές διαστάσεις μέσα στο νου μας.

Ο μεγάλος αναπτυξιακός ψυχολόγος Ζαν Πιαζέ (Jean Piaget) μελέτησε και εξήγησε την εξέλιξη των παιδιών ανεξάρτητα από το περιβάλλον στο οποίο βρίσκονταν. Κατέληξε λοιπόν σε κάποιους νόμους ανάπτυξης για το ανθρώπινο είδος και περιέγραψε αναπτυξιακά στάδια κοινά για όλους.

Η μεγάλη του κριτική που είσεπραξε από άλλους αναπτυξιακούς ψυχολόγους είναι ότι δεν έλαβε καθόλου υπόψη του το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει και αναπτύσσεται ένα παιδί. Κατά την κοινωνιογνωστική άποψη, το παιδί και η ανάπτυξη του δεν μπορεί να εξετάζονται αποκομμένα από το περιβάλλον και την αλληλεπίδραση.

Οι συστημικοί ψυχολόγοι δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την οικογενειακή δυναμική και στο πώς αυτή επιδρά πάνω στα παιδιά αλλά και σε κάθε μέλος της οικογένειας.

Ανάμεσα σε άλλα ζητήματα, η ιστορία της γέννησης επιδρά επίσης στην πορεία του ανθρώπου στην ζωή.

Για την ψυχανάλυση,  το παιδί είναι ο φαλλός της μητέρας και προκύπτει από την επιθυμία της να καλύψει την απουσία του οργάνου στο γυναικείο σώμα. Ο Φρόυντ έλεγε, ανάμεσα σε άλλα, ότι οι γυναίκες διακατέχονται από τον φθόνο του φαλλού.

Ξέρω...

Πολλοί από εσάς κουνάτε το κεφάλι καχύποπτα με αυτό το τελευταίο.
Σταθείτε όμως στην συμβολική διάσταση της έννοιας "φαλλός".

Ο φαλλός είναι σύμβολο γονιμότητας αλλά και δύναμης και ο Φρόυντ ζει στην άκρως πατριαρχική κοινωνία του 19ου αι. όπου η υστερία κυριαρχεί ως πολιτισμική συνέπεια της σεξουαλικής καταπίεσης.

Ας έρθουμε όμως στην δική μας ιστορία:

Πώς ήρθαμε στον κόσμο; Επιδρά αυτό στην ζωή μας;

Από έρωτα και κοινή επιθυμία των γονιών; Από επιθυμία της μητέρας; Επιθυμία του πατέρα; Από τύχη; Από βιασμό ή άλλον καταναγκασμό; Από τεχνητή γονιμοποίηση; Από υιοθεσία και άγνωστη αιτία;

Μπορούμε να διακρίνουμε πολλές αφετηρίες της ύπαρξής μας.

α) τα παιδιά του έρωτα-κοινή επιθυμία και των δύο γονέων: Μια καλή αρχή ζωής. Η φυσική έλξη, η φυσική επιλογή, η χημεία φέρουν ένα παιδί στον κόσμο ως καρπό αυτού του τόσο δυνατού συναισθήματος ένωσης.

β) τα παιδιά επιθυμία της μητέρας: Η μητέρα επιθυμεί δύναμη μέσα από τα παιδιά. Τα παιδιά μπορεί να την βοηθούν να εδραιώσει την θέση της στην κοινωνία, στην οικογένεια, μπορεί να είναι η αιτία ενός γάμου με έναν επιθυμητό άντρα.

Πολλές μητέρες επιθυμούν το παιδί να είναι μόνο δικό τους. Δεν θέλουν να το μεγαλώσουν με έναν σύζυγο, ξεχνούν συχνά μάλιστα ότι αυτό το παιδί έχει μισά γονίδια του ανθρώπου με τον οποίον το έκαναν.  Εδώ καταργείται πλήρως η πατρική λειτουργία, τουλάχιστον σε ένα επίπεδο επιθυμίας της μητέρας η οποία θέλει ένα παιδί όλο δικό της.  Πρόκειται για ένα παιδί-φαλλός της μητέρας που της δίνει την δύναμη να το ελέγχει χωρίς την παραμικρή συμβολή/ανάμειξη του πατέρα.Όποια κι αν είναι η περίπτωση, το παιδί που έρχεται ως επιθυμία της μητέρας τείνει να είναι απόστολός της επιθυμίας της.  Συνήθως αυτά τα παιδιά δένονται σε συμβιωτικές σχέσεις με τις μητέρες και δύσκολα αυτονομούνται.

γ) τα παιδιά επιθυμία του πατέρα: Συχνά η επιθυμία αυτή σχετίζεται με την επιθυμία διαβίβασης της εξουσίας / περιουσίας. Μπορεί να σχετίζεται επίσης, με τον έρωτα προς μία γυναίκα την οποία μέσω του παιδιού θέλει να κατέχει.

δ) τα τυχαία παιδιά
έχουμε ακούσει ιστορίες για συλλήψεις παιδιών που έγιναν "κατά λάθος", χωρίς την επιθυμία και την συνειδητότητα των γονιών. Πρόκειται για παιδιά που δυσκολεύονται πολύ να βρουν τον δικό τους προσανατολισμό στην ζωή, ωστόσο έχουν το πλεονέκτημα της μεγαλύτερης ελευθερίας από γονεϊκές προσδοκίες. Υπάρχει συχνά ένα παράπονο, μία δυσφορία χωρίς να γνωρίζει κανείς γιατί.

ε) Τα παιδιά-μεσσίες
΄Ισως δεν είναι δόκιμος ο όρος, αλλά εννοώ τα παιδιά που έρχονται στον κόσμο με την αποστολή να σώσουν κάτι. Συνήθως πρόκειται για τον γάμο των γονιών τους που μέσα σε μία κρίση η άφιξη ενός παιδιού οραματίζεται ως μία λύση σωτηρίας. Βλέπουμε λοιπόν πώς ένα ρόλος γεννιέται ακόμη και πριν γεννηθεί το παιδί.

στ) Το παιδί μετά από ένα πένθος.
Ένα παιδί που έρχεται για να καλύψει το κενό μίας αποβολής ή ενός πένθους είναι ένα παιδί που έρχεται να αναπληρώσει ένα κενό.  Στην περίπτωση της γέννας μετά από προηγούμενη απώλεια βρέφους ή παιδιού από τους ίδιους γονείς, έχουμε ένα παιδί που μεγαλώνει σε κατάσταση υπερπροστασίας και που θα δυσκολευτεί να αυτονομηθεί.

ζ) το παιδί που έρχεται μετά από εξωσωματική γονιμοποίηση:
Εδώ έχουμε την έντονη επιθυμία των γονιών αλλά την αδυναμία τους να κάνουν το παιδί χωρίς βοήθεια. Το θέμα αυτό είναι τεράστιο και θα έχουμε την ευκαιρία να το δούμε εκτενέστερα. Μπορούμε να πούμε ότι αυτό το παιδί είναι ένα παιδί επιθυμίας και από τους δύο γονείς συνήθως. Η υπερπροστατευτική συμπεριφορά είναι επίσης συνηθισμένη σε αυτή την περίπτωση.

η) Το υιοθετημένο παιδί:
Αυτό το παιδί επίσης έρχεται στην οικογένεια από επιθυμία των γονιών. Και σε αυτή την επιθυμία όμως βλέπουμε διαφοροποιήσεις όπως και στην περίπτωση των φυσικών γονιών. Πού έγκειται αυτή η επιθυμία;  Επίσης ένα μεγάλο κεφάλαιο που και γιαυτό δεσμεύομαι να αφιερώσω στο μέλλον ένα άρθρο.

Υπάρχουν σίγουρα και άλλες περιπτώσεις. Δεν μπορούμε να τις καλύψουμε όλες μέσα στα πλαίσια ενός άρθρου.

Σήμερα επικεντρώνομαι κυρίως στα παιδιά που γεννιούνται με στόχο/επιθυμία την απόκτηση δύναμης. Αυτά τα τελευταία λοιπόν ονομάζω εδώ ως παιδιά-φαλλούς. Τα παιδιά-φαλλοί δεν είναι μόνο παιδιά που έρχονται να καλύψουν το κενό της μητέρας (όπως λέει η ψυχανάλυση) αλλά γίνονται μοχλοί για απόκτηση δύναμης από την μητέρα, ή/και από τον πατέρα, από την κοινότητα ή από μία συγκεκριμένη ομάδα.

Θα τα δούμε σε πολλές και πολύ διαφορετικές περιπτώσεις.

Τέτοια είναι τα παιδιά των βασιλέων ή αυτών που έχουν εξουσία που αγωνιούν να κάνουν διάδοχο για να την κληροδοτήσουν.

Μία άλλη περίπτωση παιδιών-φαλλών είναι τα παιδιά που γεννιούνται προκειμένου να ακολουθήσει ένας γάμος μετά, όπως είδαμε ήδη. Παλιότερα το βλέπαμε περισσότερο συχνά από τις γυναίκες, αλλά σήμερα το βλέπουμε και από τα δύο φύλα. Ένα παιδί ως εξαναγκασμός ένωσης με τον άλλον.

Το παιδί ως διαβατήριο για αύξηση της περιουσίας, από την ένωση με κάποιον που ανήκει σε άλλη κοινωνική τάξη.

Σε επίπεδο κοινωνικό, δεν θα ξεχάσω την κουβέντα που έκανα με έναν νησιώτη σε ένα βουνό στο νησί του κάποτε που μου είπε ότι έκανε πέντε παιδιά και άρα δεν χρειάζεται πια να δουλεύει γιατί είχε τόσους να δουλεύουν για την οικογένεια. Ο άνθρωπος αυτός ήταν δεν ήταν 40 ετών...

Ναι, πράγματι, η γέννηση παιδιών σε παραδοσιακές (αλλά και στις σύγχρονες όπως βλέπουμε) κοινωνίες αποτελεί κεφάλαιο, δύναμη για ολόκληρη την οικογένεια. Αυξάνει την εργατική της δύναμη και την επιρροή της στην κοινότητα.

Υπάρχουν όμως και πολιτικές που προωθούν τις γεννήσεις για την απόκτηση δύναμης, όπως και το αντίθετο. Υπάρχουν πολιτικές που περιορίζουν τις γεννήσεις για την απόκτηση δύναμης.

Υπάρχουν κοινότητες που προωθούν τον βιασμό και την εξαναγκαστική γονιμοποίηση για την εξάπλωσή τους. Πρόκειται για κοινωνίες που ο πατέρας κληροδοτεί στον γιο την εξουσία, ή το θρήσκευμα και η ταυτότητα της γυναίκας δεν έχει καμία σημασία.

Οι ψυχικές διαφορές ανάμεσα σε αυτές τις κατηγορίες παιδιών είναι παραπάνω σίγουρο ότι υπάρχουν, εφόσον τα παιδιά γνωρίζουν την ιστορία της άφιξής τους στον κόσμο ή την διαισθάνονται παρά την κάλυψη των γεγονότων από την οικογένεια, αν υπάρχει.

Αν δεχτούμε ότι η φαντασίωση της οικογένειας επιδρά στον χαρακτήρα των παιδιών δεν μπορεί παρά να υποθέσουμε ότι αυτά τα παιδιά γεννιούνται με μία αποστολή η οποία εκπορεύεται από αυτήν την ίδια φαντασίωση.... Συχνά είναι η απόκτηση δύναμης. Τόσο γι αυτούς, αλλά κυρίως για την οικογένεια, για ένα μέλος της (μητέρα ή πατέρας) ή την ομάδα στην οποία ανήκουν.

Είχα την τύχη πέρσι να παρακολουθήσω ένα ανοιχτό μάθημα κοινωνικής ανθρωπολογίας στη Λαμπιδιώνα του Δήμου Ζωγράφου,  με τον καταπληκτικό δάσκαλο ανθρωπολόγο και λόγιο Σωτήρη Δημητρίου που χάσαμε λίγους μήνες αργότερα.
Ελεγε λοιπόν ο δάσκαλος...
Υπάρχουν τρία είδη δύναμης.

Δύναμη για...
Δύναμη επί...
Εξουσία....

Η "δύναμη για..." είναι  η δύναμη για επιτεύγματα, και η δύναμη που εμφανίζεται για την διατήρηση της ζωής. Πολλοί επωφελούνται από αυτή την δύναμη, όχι με τρόπο ωφελιμιστικό ωστόσο. Δεν υπάρχει θυματοποίηση.

Η "δύναμη επί..." είναι αυτή η οποία ενέχει την επιβολή του δυνατότερου προς τον πιο αδύνατο.

Η "εξουσία" είναι μία θέση, η οποία εμπεριέχει δύο ρόλους: του εξουσιαστή και του εξουσιαζόμενου.

Θα λέγαμε ότι το παιδί  από έρωτα/ επιθυμία και των δύο, έρχεται στον κόσμο ανήκοντας στην πρώτη κατηγορία, το παιδί-φαλλός στην δεύτερη και την τρίτη, στην οποία η έννοια της βίας ενυπάρχει είτε άμεσα είτε έμμεσα.

 Ωστόσο, όλα αυτά είναι ερευνητικές υποθέσεις που χρήζουν μίας μεγαλύτερης διερεύνησης τόσο από εμάς τους ψυχολόγους-ψυχοθεραπευτές, όσο κι από τους κοινωνικούς επιστήμονες (κοινωνιολόγους, ανθρωπολόγους και κοινωνικούς ψυχολόγους).

Όσοι θέλουν να μοιραστούν μαζί μου για λόγους ερευνητικούς την ιστορία της γέννησής τους και το πώς αυτή πιστεύουν ότι επέδρασε στην ζωή τους,  να μου στείλουν ένα μαιλ dimitrastav@yahoo.com. Σε κάθε περίπτωση θα τηρηθεί η ανωνυμία.

Σας ευχαριστώ θερμά.


Πέμπτη, 27 Απριλίου 2017

Κρίσεις πανικού και ψυχοδιανοητική λειτουργία



Ουδέν κακόν αμιγές καλού!

Κάθε ψυχική κατάσταση αναπτύσσει τα δικά της χαρακτηριστικά, έναν χαρακτήρα. Το έχουμε ξαναδεί αυτό το θέμα σε παλαιότερο άρθρο. Θα λέγαμε ότι η κάθε ψυχική ασθένεια "εκπαιδεύει"
τον άνθρωπο με τον τρόπο της, αφού πρέπει ο πάσχων να αναπτύξει μία ικανότητα προσαρμογής στον κόσμο με αυτή την ψυχική κατάσταση στην οποία βρίσκεται.

Σήμερα λοιπόν θα επικεντρωθούμε στα ιδιαίτερα γνωστικά χαρακτηριστικά που αναπτύσσει ο άνθρωπος που πάσχει από κρίσεις πανικού-αγχώδη διαταραχή/νεύρωση.

Πέρα από το αίσθημα αδυναμίας, την δυσκολία αυτονόμησης, την δυσκολία να ηρεμήσει, αυτός που υποφέρει από κρίσεις πανικού αναπτύσσει και ιδιαίτερες ικανότητες:

-Οξύνοια. Βρίσκεται σε εγρήγορση, παρατηρεί το περιβάλλον για να ανιχνεύσει πιθανές πηγές άγχους που μπορούν να προκαλέσουν πανικό. Σκέφτεται πολύ. Αναγκάζεται να βρει λύσεις, στηρίγματα, να αποφύγει καταστάσεις, να βρει κατάλληλες δικαιολογίες γι αυτούς που δεν γνωρίζουν την κατάστασή του κλπ. Αναγκάζεται δηλαδή να βρει λύσεις σε έναν μεγάλο αριθμό προβλημάτων.

-Ανάπτυξη ελέγχου. Φυσικά και σχετίζεται με την επιθυμία να προλάβει τον πανικό ή να τον καθυποτάξει. Εξαιρετικά δαπανηρή σε ενέργεια αυτή η λειτουργία. Εξουθενώνει το άτομο από κούραση.

-Ανάπτυξη διαίσθησης και ενσυναίσθησης. Ο άνθρωπος μαθαίνει να οξύνει τις αισθήσεις του για να αντιληφθεί τον πιθανό κίνδυνο σε οποιοδήποτε περιβάλλον βρεθεί. Θα λέγαμε ότι καταλαβαίνει καλύτερα τις προθέσεις των άλλων (αλλά αυτή η υπόθεση που την βλέπουμε κλινικά χρειάζεται να επαληθευτεί ερευνητικά!). Ωστόσο αυτή η αναγνώριση των συναισθημάτων των άλλων μπορεί να γίνεται επιλεκτικά, να στρέφεται  δηλαδή, μόνο στους κινδύνους, δηλαδή στην αρνητικότητα του άλλου.  Από την άλλη, οι άνθρωποι με κρίσεις πανικού αναγνωρίζουν με μεγάλη ευκολία αν κάποιος είναι αγχωμένος γύρω τους και μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη βοήθεια, αφού κατανοούν ακριβώς τι συμβαίνει και πώς αισθάνεται ο άλλος. Μέσα από μία τέτοια πράξη βοήθειας προς τον διπλανό είναι σα να θεραπεύουν και τον ίδιο τους τον εαυτό έστω και στιγμιαία.

-Αυξημένο αίσθημα επιβίωσης. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, όσοι υποφέρουν από κρίσεις πανικού εμφανίζονται συχνά δυνατότεροι από τους υπόλοιπους, όταν υπάρχει πράγματι κίνδυνος. Έχοντας εκπαιδευτεί σε σενάρια κινδύνου, όταν αυτό γίνεται πραγματικό είναι εξαιρετικά ικανοί και ψύχραιμοι στο να χειριστούν τέτοιες καταστάσεις.

-Ανάληψη ευθύνης. Σε αρκετές περιπτώσεις, αιτία των κρίσεων είναι η ανάληψη μεγάλης ευθύνης σε περίοδο που ο άνθρωπος δεν ήταν έτοιμος (π.χ. εφηβεία). Αναγκάστηκε να μάθει να τα βγάλει πέρα έχοντας παραπάνω βάρος από αυτό που μπορούσε να αντέξει. Παρά την τραγικότητα αυτού του συμβάντος, ο άνθρωπος αυτός έμαθε να αντιμετωπίζει δυσκολίες και να ανταπεξέρχεται σε θέσεις σημαντικής ευθύνης. Ωστόσο, αυτό δεν είναι ωφέλιμο για την ζωή του, όσο δεν έχει αντιμετωπίσει το πρόβλημα της αγχώδους διαταραχής.

Από κανένα, όμως, από τα προηγούμενα χαρακτηριστικά που αναφέραμε δεν μπορεί να ωφεληθεί πραγματικά ο άνθρωπος αν δεν έχει κάνει ψυχοθεραπεία. Οι κρίσεις πανικού αναπτύσσουν γνωστικές λειτουργίες οι οποίες μένουν αναξιοποίητες όσο υπάρχει το υπερβολικό άγχος. Το να σκέφτεται κανείς συνέχεια τον εξαντλεί, δεν τον κάνει πιο έξυπνο. Αυτό γίνεται η αιτία να σπαταλιούνται μάταια αυτοί οι πόροι στοχεύοντας συνεχώς μόνο στο ίδιο το πρόβλημα στρέφοντας όλη την προσοχή του ανθρώπου προς τα εκεί.

Παρόλο που αναπτύσσονται ικανότητες στις κρίσεις πανικού, η συνολική γνωστική λειτουργία του ανθρώπου που υποφέρει από την οποιαδήποτε νεύρωση (=ψυχική σύγκρουση μεταξύ του θέλω και του πρέπει) μειώνεται. Αυτό είναι λογικό γιατί αυτές οι ικανότητες αναλώνονται μόνο για φαντασιακά σενάρια και φανταστικούς κινδύνους προς αποφυγή.

Αυτή η γνωστική έκπτωση που προκαλεί η ενδοψυχική σύγκρουση σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό αποδεικνύεται από το τεστ προσωπικότητας Rorschach .

Μετά το πέρας ψυχοθεραπείας βλέπουμε την μεγάλη πρόοδο που έχει ο άνθρωπος στην επίλυση άλλης φύσης προβλημάτων, στην ανάπτυξη της φαντασίας και της δημιουργικότητας αλλά και στο ίδια τα αποτελέσματα του συγκεκριμένου ψυχομετρικού εργαλείου που εξετάζει, ανάμεσα σε άλλα, και ποιοτικές διαστάσεις της γνωστικής λειτουργίας.

Έτσι, μετά την θεραπεία, θα λέγαμε ότι ο άνθρωπος διανοητικά ανθίζει.

Αυτές οι ικανότητες που αναπτύχθηκαν κατά την διάρκεια της αγχώδους διαταραχής και που σπαταλήθηκαν άδικα ως εκείνη την στιγμή, αρχίζουν να μπαίνουν σε εφαρμογή προς όφελος της ζωής, η οποία γίνεται όλο και πιο δημιουργική.

Σε αυτό βοηθά πολύ η ψυχική ωρίμανση που επιφέρει η ψυχοθεραπευτική πράξη.

Η εσωτερική ησυχία, η οποία επέρχεται με την θεραπεία, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάδυση της δημιουργικής σκέψης, της επινοητικότητας και της φαντασίας. Η μη συνεχής ανάγκη για έλεγχο απελευθερώνει το σώμα και το νου και ο άνθρωπος μπορεί να έρχεται σε επαφή με νέες ιδέες αλλά και με τον τρόπο που μπορεί να τις υλοποιήσει. Η επικοινωνία με τους άλλους εμπλουτίζεται κι αυτή και βελτιώνονται οι διαπροσωπικές σχέσεις.

Μία άλλη παράμετρος που βοηθά και είναι εξίσου σημαντική, είναι ότι η χαρά παύει να είναι ενοχοποιημένη, κάτι που συχνά συμβαίνει στις νευρώσεις, και εισέρχεται στην καθημερινότητα, συμβάλλοντας έτσι στην δημιουργικότητα μέσα στο σπίτι, στην δουλειά και σε κάθε δραστηριότητα με την οποία καταπιάνεται το άτομο.

Το θέλω και το πρέπει παύουν να είναι ανταγωνιστικά και ακόμη κι αν δεν ταυτιστούν, σίγουρα βρίσκουν νέες ισορροπίες που δεν προκαλούν εσωτερική σύγκρουση και ψυχοδιανοητική σπατάλη.

Τετάρτη, 26 Απριλίου 2017

Μία μικρή έρευνα και κάποια συμπεράσματα για τις κρίσεις πανικού



Η έρευνα αυτή πραγματοποιήθηκε στο διαδίκτυο, στα πλαίσια μίας ομάδας που έχω δημιουργήσει για ανθρώπους που πάσχουν από κρίσεις πανικού, σύμπτωμα αγχώδους διαταραχής.

Η ομάδα λέγεται "Αντιμετώπιση κρίσεων πανικού σε τρεις μήνες χωρίς φάρμακα" και θα την βρείτε στο facebook όσοι ενδιαφέρεστε.

Η έρευνα διεξήχθη λοιπόν στα πλαίσια αυτής της ομάδας από 21 Μαρτίου ως 26 Απριλίου 2017.

Απάντησαν 33 άνθρωποι-μέλη της σελίδας. Το δείγμα είναι μικρό, ωστόσο μπορούμε να έχουμε κάποιες ενδείξεις σχετικά με το πρόβλημα των κρίσεων πανικού.

Αποτελέσματα


  • Όσοι απάντησαν έχουν σήμερα (52%)  ή είχαν κρίσεις πανικού στο παρελθόν (45%), ενώ υπάρχει κι ένα άτομο που δεν γνωρίζει αν τα συμπτώματα που είχε ανήκουν στην διαταραχή πανικού.
Οι κρίσεις των περισσοτέρων (55%) εμφανίζονται για πρώτη φορά στην δεκαετία της ζωής τους από 20 ως 30 ετών. Πρόκειται για την ηλικία που κάποιος καλείται να ενηλικιωθεί, αναλαμβάνει περισσότερες ευθύνες, το περιβάλλον πιέζει για επαγγελματική και οικογενειακή αποκατάσταση. Είναι μία δεκαετία με αλλαγές στην ζωή, μετακομίσεις, γάμους, γεννήσεις, σπουδές, έναρξη επαγγέλματος. Μία δεκαετία που ο άνθρωπος βγαίνει πραγματικά στον κόσμο και καλείται να πατήσει στα πόδια του.

Δεν είναι μικρό και το ποσοστό του 28% των ανθρώπων που εμφάνισαν την πρώτη κρίση πανικού στην δεκαετία 30-40 ετών. Ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση μπορούμε να πούμε ότι οι υποχρεώσεις είναι αυξημένες και ο άνθρωπος καλείται να ανταπεξέλθει σε μία σειρά πρωτόγνωρων καθηκόντων (πχ. η μητρότητα). Αλλαγές στο εργασιακό περιβάλλον, οικονομικά προβλήματα λόγω της κρίσης, ασθένειες των γονέων, αυξημένες υποχρεώσεις στην οικογένεια φαίνεται να επιδρούν καθοριστικά στην ανάπτυξη του άγχους. 

Το ποσοστό 18% των ανθρώπων που εμφάνισαν κρίσεις πανικού πριν τα 20 θα λέγαμε ότι   αναφέρεται σε ανθρώπους που αναγκάστηκαν από τις συνθήκες να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος από αυτό που άντεχαν σε μία ηλικία που ακόμη δεν ήταν έτοιμοι ή πρόκειται για μετατραυματικό σοκ (χρειάζεται όμως μεγαλύτερης ωστόσο διερεύνησης για να έχουμε ασφαλή εικόνα).
  • Το 76% υποφέρει από κρίσεις πανικού συχνά (τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα) ενώ το 36% έχουν καθημερινές κρίσεις.
Με τέτοια συχνότητα είναι αναμενόμενη η απάντηση ότι οι κρίσεις πανικού διαταράσσουν απόλυτα την ζωή και την λειτουργικότητα (σε ποσοστό 64%) ή ασκούν μεγάλη αρνητική επίδραση (36%)
Όλοι δηλαδή οι ερωτηθέντες παραδέχονται ότι η διαταραχή άγχους με κρίσεις πανικού είναι καταστροφική για την καθημερινότητα, τις σχέσεις και την λειτουργικότητά τους. 

Λογικό λοιπόν και το εύρημα ότι το 70% των ερωτηθέντων αναζήτησαν θεραπευτική αντιμετώπιση
Ωστόσο αίσθηση κάνει και το καθόλου χαμηλό ποσοστό του 30% οι οποίοι δεν το έκαναν παρόλο που η ζωή τους έχει διαταραχθεί σοβαρά από αυτό το πρόβλημα. 

Αυτοί που δεν αναζήτησαν καμία θεραπευτική βοήθεια το έκαναν επειδή δεν μπορούν να υποστηρίξουν μία θεραπεία (37%) αλλά οι μισοί ή προτιμούν να το λύσουν μόνοι τους (25%) ή δεν πιστεύουν ότι μπορούν να βοηθηθούν στο πρόβλημα τους (25%). 

Πρέπει να συμπεριληφθεί ότι από τους ερωτηθέντες είναι πολλοί αυτοί που βρίσκονται σήμερα σε μία θεραπεία εν εξελίξει. 

Σχετικά με την θεραπεία που οι άνθρωποι αυτοί αναζήτησαν...

Το 36% κατέφυγε μόνο σε φαρμακευτική αγωγή
Το 24% μόνο σε ψυχοθεραπεία
και το 36% προτίμησε τον συνδυασμό ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής. 

Αίσθηση προκαλεί το 10% που επιλέγει την ομοιοπαθητική κι εναλλακτικούς τρόπους θεραπείας, αλλά και την εκκλησία.


Από αυτούς που αναζήτησαν θεραπεία (ψυχοθεραπεία ή/και φαρμακευτική αγωγή), το 87% είδε βελτίωση ή πλήρη θεραπεία. Από αυτούς μόνο το 13%  είχε πρόσκαιρη βελτίωση και μετά ξαναήρθαν οι κρίσεις, το 17% απάντησε ότι οι κρίσεις σταμάτησαν τελείως, ενώ το 57% απάντησε ότι σημειώθηκε σημαντική μείωση των κρίσεων πανικού. 

Πλήρως απαλλάχθηκαν πλήρως χωρίς υποτροπές πέντε άνθρωποι (ποσοστό 17%). 

Ένας μόνο με φαρμακευτική αγωγή
Τρεις με ψυχοθεραπεία
Ένας με συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας


Παρεμβάσεις χωρίς αποτέλεσμα ή που υποτροπίασαν: 

δύο που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή
ένας με φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπεία.

Από αυτούς που δεν ακολουθούν καμία θεραπεία (45%) το κάνουν γιατί:

α) δεν πιστεύουν ότι μπορούν να βοηθηθούν (25%)
β) δεν μπορούν να το υποστηρίξουν οικονομικά (40%)
γ) θέλουν να το αντιμετωπίσουν μόνοι τους (25%)
δ) δεν γνωρίζουν τον τρόπο, ούτε αν πρόκειται για κρίσεις πανικού (10%)

Από αυτούς που δεν ακολουθούν καμία θεραπευτική οδό: 

το 71% συνεχίζει να υποφέρει μέσα στον χρόνο
το 19% βρήκε τρόπο αντιμετώπισης 

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι όσοι αποφασίζουν να ζητήσουν επαγγελματική βοήθεια έχουν κατά 87% θετικά αποτελέσματα (βελτίωση ή πλήρη απαλλαγή των κρίσεων πανικού) και η ζωή τους βελτιώνεται, ενώ η ψυχοθεραπεία φαίνεται να είναι περισσότερο αποτελεσματική από την φαρμακευτική αγωγή για την πλήρη εξάλειψη των συμπτωμάτων.

Ένα άλλο στοιχείο που φαίνεται από την μικρή αυτή έρευνα είναι ότι πολλοί από αυτούς που επιλέγουν μία ψυχοθεραπεία δεν γνωρίζουν τι είδους ψυχοθεραπεία είναι. Είναι απαραίτητο οι άνθρωποι να ζητούν να μάθουν περισσότερα για την προέλευση του ειδικού, αλλά και για την ψυχοθεραπευτική μέθοδο που χρησιμοποιεί. Είναι καλό ο άνθρωπος που αποφασίζει να μπει σε μία θεραπευτική συνθήκη να γνωρίζει καλά το πλαίσιο που του προτείνεται.